Thuốc codein đang lui bước

Codein là một trong những alcaloid tự nhiên có trong thuốc phiện. Trong nhựa khô quả cây anh tùc xác (cây thuốc phiện) có hơn 25 alcaloid, trong đó morphin 10% codein 0,5%, nacrein 0,3% v.v…

 
So với morphin thì codein thay nhóm -OH ở phenol (vị tri 3) của morphin bằng gốc methyl, do đó làm giảm nhiều tác dụng của morphin, không làm sảng khoái, ít có khuynh hướng lạm dụng thuốc gây nghiện. Nhưng tác dụng chống ho lại giảm ít (chỉ giảm 0,5 lần so với morphin). Tuy nhiên vẫn cần lưu ý không dùng liều cao vì khi vào cơ thể có chừng 10% codein bị oxy hóa-khử đế thành morphin.
 
Tại Trung Quốc và ở nước ta người dân vẫn hay dùng quả khô cây thuốc phiện chữa bệnh ho lâu ngày, ho gà… Khi ngành dược phương Tây phát triển, codein trong thuốc phiện được tách riêng để chữa hội chứng ho không đặc hiệu. Codein trở thành một loại thuốc chữa ho suốt hơn nửa thế kỷ qua. Nhưng điều trị bằng codein cần phải lưu ý vì khi dùng liều cao nó có một số tác dụng phụ gây suy giảm hô hấp, làm co thắt phế nang nhẹ (chú ý khi dùng ở người hen suyễn), làm giảm nhu động ruột gây táo bón, dùng dài ngày có thể gây quen thuốc… Đặc biệt với trẻ em càng phải thận trọng vì rất dễ gây suy giảm hô hấp.
Codein “có họ hàng" rất gần với chất ma túy và có nhiều tác dụng phụ không mong muốn. Từ lâu nhiều nha khoa học đã nỗ lực nghiên cứu tìm một loại thuốc giảm ho khác thay thế codein. Một trong những chất giảm ho mới có nhiếu mặt tốt hơn codein, đó là dextromethorphan hydrobromid (viết tắt DMH). Thuốc mới được cơ thể dung nạp tốt, có khoảng cách an toàn rộng giữa liều điều trị và liều độc, tác dụng đặc hiệu lên trung tâm phản xạ ho làm giảm ho khá nhanh và có hiệu lực kéo dài, gây an thần nhẹ, không táo bón…
 
Tổ chức y tế thế giới đã khuyến khích sử dụng DMH thay thế codein, coi là thuốc chống ho trong danh mục thuốc thiết yếu. Liên hiệp quốc không xếp DMH vảo danh mục thuốc gây nghiện, nhưng với codein thì lại có trong danh mục này.
 
Hiện nay, nước ta đang có bán một số thuốc chữa ho có DMH của các hãng dược phẩm nước ngoài với các tên biệt dược khác nhau như: atussin (Mỹ), Balminil MD (Canada), CD – tussin – DM (Thái Lan), akindex… Một số xí nghiệp dược phẩm, công ty dược trong nước cũng đang sản xuất thuốc ho có thành phần DMH với các tên gọi: detron, methorphan, dotoux…
 
Các thuốc DMH hiện được nhiều nước công nhận là thuốc ho an toàn nhất, dùng trong thời gian dài không lo quen thuốc, không gây nghiện. Với hàm lượng mỗi liều không quá 15mg DMH, các cửa hàng dược đuợc bán không cần đơn thuốc. Nếu ví codein và DMH như hai đấu sĩ trên võ đài thuôc. thì DMR trẻ hơn, sung sức hơn.

BS Đinh Nhất Vũ
Sức khỏe và đời sống năm 1997