Những ngày không quên

(Trích hồi ký)

DS Trần Văn Chúc

Chiếc ô tô Peugeot 404 màu trắng từ Hà Nội lao nhanh trên quốc lộ 1A vào phía Nam, trong buổi sáng tinh mơ, mùa thu 1964. Mới mấy ngày trước, dựng lên sự kiện Vịnh Bắc bộ, đế quốc Mỹ và tay sai đã cho máy bay đánh phá tàu hải quân ta, oanh tạc tàu thuyền đánh cá và bắn vào vùng Duyên Hải các tỉnh khu 4, tên phi công’ Anvarès, giặc lái đầu tiên của không quân Mỹ bị bắt sống tại Việt Nam.

Mấy ngày sau, với nhận thức nhạy bén và sâu sắc, Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch tổ chức ngay chuyến đi khu 4, chỉ đạo công tác thời chiên, từ Thanh Hóa vào tận Vĩnh Linh, vĩ tuyến 17, chủ yếu hướng dấn, chỉ đạo tổ chức việc cấp cứu chiến thương, đổi phó với ý đồ mở rộng đánh phá miền Bắc của đế quốc Mỹ.

… Đến Thanh Hóa còn rất sớm, vào làm việc ngay anh nói liên tục hơn một tiếng, chí vào bản đổ Thanh Hóa và nói: “Tôi đã nói hết, anh mật (Nguyễn Tàng Mật) cần hỏi gi thêm?” ‘Thưa anh, đã đủ, đã rõ, xin ghi nhận mọi điều bởi những chỉ dẫn của anh như đã gắn chặt vào bản đồ, ăn sâu vào trí óc chúng tôi có mặt ở đây”.

…Qua Vinh, xe ghé lại, dặn ngày trở ra làm việc rổi vội qua phà Bến Thủy đến Hà Tĩnh. Ghé lại dăm phút rồi lên đường. Anh đề nghị anh Toanh nhường tay lái một lúc, anh nói; “Đời minh, ngoài công việc, chỉ còn cái thú là lái ô tô”. Sau đó ăn trưa và nghỉ ở Kỳ Anh. Chẳng mấy chốc, đến phà Gianh anh cau mày nóỉ: “Quái ác cho cái thằng Tây, qua đây gần một thế kỷ mà không làm nổi cái cầu Sông Gianh. À, mà cũng chẳng trách, bởi nếu có cầu, rồi đây thằng Mỹ cũng sẽ đánh sập thôi”.

Khi sắp đến Quảng Bình. Anh nói: Ta sẽ không nghỉ lại Quảng Bình, chỉ ghé báo cho anh Kỉnh rồi vào thẳng Vĩnh Linh, ăn tối, và ngủ tại đó. Anh vui cười nói với ra hàng ghế sau: “Thế nào. cò cậu nào sợ không? Anh Tố thế nào? Bác Tố cười, cái cười của người vui tính và rất nhanh trí trả lời: ‘*Ra trận,chỉ sợ mất tướng chứ quân lính thì sẵn sàng xả thân vì tướng với lòng trung thành tuyệt đối”. Anh Thạch cười sảng khoải:”Anh Tố nói như trong chuyên Tam Quốc chí”. Mọi người cười vui.

… Đến Quảng Bình, một chiếc xe com -màng – ca dã chiến của tính gồm 2 công an và anh Kỉnh theo đoàn, chẳng mấy chốc đã nhìn thấy thấp thoáng bóng điện thưa thớt của Vĩnh Linh.

Thế là chỉ trong một ngày, cuộc hành quân đã vượt trên 550 cây số, đến với BS Phan Văn Quả, Trưởng ty Vĩnh Linh.

Ra Cửa Tùng, gần trưa, trời trong xanh, nắng sáng chói, chỉ nghe tiếng phi lao reo trong gió, những đợt sóng vỗ bờ. cửa Tùng đẹp quá. Mọi người xuống tắm trong làn nước mát quê hương. Sau buổi làm việc với Vĩnh Linh, xe quay về phía Bắc, xa dần giới tuyến. Đoàn đến Quảng Bình, Bộ trưởng làm việc với lãnh đạo Đảng, Chính quyền, Quân đội, cán bộ y tế chủ chốt địa phương, phân tích vị trí quan trọng của Quảng Bình và dự đoán sự đánh phá ác liệt của khu vực này…

Vào một buổi sáng mùa đông. Đài phát thanh tiáH nói Việt Nam báo tin bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, trường y tế đã qua đời ngày 7/11/1968 tại vùng cảní Đông Nam bộ, vì căn bệnh hiếm nghèo, trong dịp công cán chiến tranh. Trời rét đậm. Đây là tin sét đánh đối với ngành y tế, đối với những người biết về anh. Chuyên đi sau cùng anh vào khu 4 là Tết MB Thân, đầu năm 1968. Khu 4 vắng bóng anh từ đó. Vào giữa năm 1968, được phép của Trung ương, anh công tác ở chiến trường B2. Ước mơ của anh được thực hiện, nhưng oan nghiệt thay một căn bệnh hiểm nghèo đã cướp mất anh ở tuổi 59, thời kỳ sung nhất của anh.

Sáng chủ nhật, vào một hiệu sách, tình cờ tôi được tờ Humanité dimanche phát hành ở Pháp trung tuần tháng 11/1968, trong đó có bài của bác Jean Krivine nói về anh, ngắn gọn, nhưng đầy đủ.

Xin trích dịch đoạn cuối:

…”Báo chí Hà Nội báo tin về cái chết của bác Phạm Ngọc Thạch trong vùng căn cứ Đông Nam do mắc bệnh hiểm nghèo trên đường công tác. Ở ông là sự kết hợp của trí thông minh, tính nhạy bén, lòng dũng cảm và đức hy sinh quên mình”.

Mùa đông 1961

SK và  ĐS năm 1996