Tai biến của các thuốc dùng ngoài da

Những thuốc bôi ở ngoài da được dùng rất phổ biến và nhìn chung là những thuốc này không cần phải kê đơn. Vì vậy, người ta thường ít chú ý tới tác hại của chúng. Ở đây chỉ xin đề cập tới một số tai biến có thể do các thuốc bôi ngoài da gây nên, không kể đến thuốc sát khuẩn (kể cả cồn iôt) và các loại mỹ phẩm.

Nhóm thuốc kháng sinh dùng ngoài da thường được bào chế dưới dạng thuốc mỡ và gồm một số thuốc chích bacitracin. polvmixin, neomycin, gen, taminci, clincamycin, etrythomicin, tetracylin. Bathychacin là loại kháng sinh hay dùng nhất tuy ít hấp thụ qua da và ít gây tai biến toàn thân nhưng có thể gây ra các chứng mày đay hoặc da do tiếp xúc polymyxinB, một kháng sinh có hiệu lực với các chủng gram âm thường được dùng cả ở với các dạng thuốc mỡ hay dung dịch lỏng. Cũng cần chú ý không nên bôi liều quá cao, quá nhiều (trên 200 mg) và có thể gây độc với thận và hệ thần kinh. Neomycin cũng là thuốc rất được ưa dùng cả dạng đơn độc cũng như phối hợp với bacitracin hoặc polymycin. Nó cũng có thể gây ra những dị ứng tại chỗ nhất là khi bôi cho các bệnh da dạng chàm và thường có dị ứng chéo với các thuốc khác trong nhóm aminosid (streptomicin, kanamycin, gentamycin,…)

Với các thuốc kháng sinh dùng cho bệnh trứng cá clindamycin hay gât kích ứng nóng bỏng da hoặc viêm da tiếp xúc còn enthymocin cũng thường gây cảm giác bỏng rát, kích thích khô rát, đôi khi có thể gây dị ứng với những biểu hiện tại chỗ . Một số thuốc chống virut có tác hại tương tự.

Nhóm kháng sinh chống nấm dùng ngoài da hay gặp gồm : clotnmazol, griseoíulvin. miconazol, econazoĩe, nystatin, amphotericin B… Trong số đó. ciotrìmazol. micerazol và econazol có thể gây ngứa, ban đỏ hay kích ứng tại chỗ, và cũng có thể gây dị ứng da. do tiếp xúc. Bôi am-photericin B có thể tạo ra vết nhuộm vàng tạm thời ở trên da. và đôi khi có dị ứng ở da.

Nhóm thuốc có tác động lên sắc tố da hay dùng là hydroqtỉinon và moncbcn/on. Chúng có thể gây kích ứng tại chỗ bôi và có thể gây dị ứng . Nó được khuyên là nên dùng thử ở một diện hẹp trước khi bôi lên mặt và đặc biệt không, được cho tiếp xúc với mắt. Nó còn có thể gây hội chứng bất thường với sắc tố da với những bệnh nhân tiếp xúc với ánh nắng quá nhiều khi dùng thuốc.

Triosalen và methomajen cùng được dùng từ rất xa xưa để điều trị bênh bạch biến và vẩy nến, song, khi dùng kéo dài có thể gây ung thư da và có chống chỉ định cho trẻ dướì 12 tuổi :

Nhóm thuốc chữa bệnh trứng cá: ngoài các KS còn có một số chế phẩm I reíinoic acid, isotreirnoin. eưrtíonat. Trong số này. reíìnoic acid khi bôi có thể dây phát ban và khô da, nguy hiểm hơn là người ta thấy trên súc vật nó có khả năng làm tăng ung thư da dưới tác dụng của tia cực tím. Các thuốc còn lại trong nhóm này đều có một số tác hại và cần tránh để thuốc vào mắt và các niêm mạc khác.

Nhóm thuốc chống viêm rất phổ biến ở cả dạng đơn độc hay phối hợp với kháng sinh. Thuốc chủ yếu là các corticord có tác dụng chống viêm mạnh. Nhóm này nếu dùng bôi toán thân thể có thể gây ức chế tuyến thượng thận,.. Những biểu hiện hay gặp như là chứng teo cơ, teo da vùng bôi thuốc mà thể hiện có thể là sự yếu cơ, suy nhược Các dấu hiệu giãn mao mạch dưới da. có thể có ban đỏ và các nốt hầm máu, các mụn mu ở da. các vết săn, viêm da quanh miệng, trứng cá, thay đổi trạng thái nhiễm khuẩn dướí da, giảm sắc tố da nơi bôi thuốc, viêm da dị ứng do tiếp xúc…

Nhóm thuốc phá hủy và làm tróc lớp sừng da, điển hình là acid salicylic hay dùng để chữa chứng chai chân, mụn cơm… Nhưng ngay với những chỉ định rất thông thường này thuốc có thể gây ban đỏ, mày đay, sốc quá mẩn… gặp ở những người dị ứng với salicyiat. Hay gặp hơn khi bôi acid salicylic là các triệu chứng kích ứng, dấu hiệu viêm cấp thậm chí loét nếu dùng liều cao. cần đặc biệt chú ý khí bôi thuốc này cho những người mắc bệnh đái đường, hoặc những người có bệnh mạch máu ngoại vi…

Các chế phẩm dùng ngoài da thường ở dạng phối hợp thuốc, và thường phải sử dụng một số loại tá dược đặc biệt. Do đó tác hại gây ra cho một bệnh nhân có thể có nhiều biểu hiện khác nhau và do nhiều nguyên nhân gây nên. Để phòng tránh các tác hại trên chì nên dùng thuốc khi thật cần thiết và luôn luôn chú ý đến những phần phản ứng có hại mà thuốc có thê gây ra.

VH- SK và ĐS năm 1996