Sấu Hà Nội : món quà dân dã

Mới ngày nào các ngả đường Hà Nộị hoa sấu rụng tung tóe như có ai vô tinh đánh vãi từng nong gạo nếp. Cái mùi hương hoa sấu chỉ hơi hơi ngầy ngậy, nhàn nhạt tưởng còn bay lẫn vào đâu đó. Ấy thế mà dọc phố đã thấy có người bày bán hàng mẹt, hàng rổ sấu xanh. Làm cho người thành phố mải bôn ba giật mình hiểu ra rằng mùa hạ đã chớm nồng, mà chỉ vài tuần trước đó ta còn lơ lảng với màu của hoa phượng đỏ, màu tím ngắt của bằng lăng. Thậm chí còn không thèm quan tâm tới cả tiếng ve non ọ ọ kéo chưa thành dàn trường ca dưới những lùm cây.

Sấu xanh là một trong những thứ của mùa hạ, cùng với dưa lê dưa bở, dưa hấu, vải thiều, mận hậu, đào Sa Pa v.v. .. Nhưng người ta lại không dùng sấu như dùng những thứ quả kia. Trừ những em thiếu nữ sắp hết tuổi học trò, ưa cạo vỏ,chấm muối, nhai giòn như nhai kẹo.

Nhìn vẻ thích thú của các em nhai sâu, mặt hơi nhăn tại vì cái vị chua rôn rốt của nó khiến phải rùng mình, có người bảo xinh hệt những ‘nàng Tây Thi đau bụng” Sấu xanh chỉ thật quí đối với các bà nội trợ giỏi giang có tiếng của Hà thành. Chao ôi, bát canh thịt lợn nạc với sấu xanh, có bỏ mấy cọng hành đặt trong chiếc mâm đồng, cạnh đĩa đậu Mơ rán vàng rộm, kề bến bát nước chấm màu hổ phách điểm vài ba lát ớt đỏ son. Thật là một mềm cơm thanh đạm, mà hòa sắc của nó làm no con mắt và gợi giàu sang cho vị giác biết bao nhiêu thứ tưởng tượng, giữa trưa hè ai cũng thấy háo háo. Phải bổ sung một chút nước ở đó làm mát cho cơ thể, thế mà được chan một bát canh sấu nấu thịt vừa ngọt, vừa thanh, vừa chua rôn rốt thì thú vị đến chừng nào!

Nếu không để nấu canh, trái sấu xanh còn dùng dể đánh giấm nước rau muống luộc cũng thật tuyệt vời. Nó hơn han chanh vì nếu vắt chanh vào lúc nước rau còn nóng thì hơi có vị đắng. Nó hơn hẳn me, vì quả me vị chua hơi gắt. So với lá me thì vị chua tương tự,nhung bát nước có lá me, thường bị những cánh nhỏ li ti đọng trong lòng bát khó gạn đi, thành ra có vẻ kém phần thanh khiết. Chỉ có sấu xanh mới làm cho bát nước rau vừa trong, vừa mát, vừa ngậy, vừa thanh, vừa chua dìu diu… Có thể cho ta cảm giác làm tan đi cái oi bức của trưa hồ.

Những năm được mùa sấu, người ta ngâm hàng vại sấu xanh với muối, rồi vớt ra phơi, đem ướp với cam thảo để làm ô mai sấu”. “Ô mai sấu‘ đó không được ngon bằng “ô mai mơ “ nhưng nó lại nhiều “thịt“ nên cũng được các bà các cô ưa chuộng. Có người khéo tay còn dùng sấu xanh để chế ra món “sấu giầm”, ‘sấu giầm là món quà rất được phái nữ ưa chuộng. Từ quả sấu giầm khi cạo vỏ, khía làm tư, tẩy bỏ hạt non, người ta ngâm rồi rứa bớt nước chua, sau đó đành nước phèn ngâm lại và thắng nước dường, gia thèm chút gừng già già nhò, mùa hè pha một ty nước sấu, cho vài cục đá lạnh nữa, thì ôi thôi có thứ nước giải khát nào dân dã lại sang bằng thế được. Cam đoan người được uống lần đầu, khó có thể tưởng mình vữa được thưởng thức món giải khát quí lạ như vậy, tại chỉ là từ quả sấu xanh !

Quả sấu còn một cái duyên hấp dẫn những người sành là khi nó chín ở mùa thu. Nhìn những đôi tay mềm mại nõn nà ngồi gọt vỏ, rồi lóc cái cùi của nó theo một đường dao xoáy trôn ốc ngọt sớt, để tách bỏ cái hạt đi. Quả sấu chín vàng khi ấy “treo” rung rung như một viên ngọc ở giữa hai đầu ngón trỏ và ngón cái của bàn tay người đẹp, bản thân nó dã trở nên một tác phẩm… gợi thèm.

Huống chi, cái vị ngọt thanh thanh, vẫn đượm chút chua chua cố hữu khi đã thật sự tan giòn trong miệng, thì đố ai có thể chối từ, nếu cái bàn tay đẹp kia lại trao một trái thứ hai, thứ ba…

Hà Nội là nơi hội tụ hoa trái của tràm miền. Nhưng bản thân thành phó vân có những thứ cây riêng, ví dụ như những hàng cày sấu thuần chủng ở phố Trần Hưng Đạo, phố Phan Đình Phùng, phố Trần Phú và xen kẽ trong nhiều phố khác. Mà quà sấu có thể coi là một thứ -trái chua” đặc sản Hà Thành.

Hè 1996

Nguyễn Hà – SK và ĐS năm 1996

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *