Sấu Hà Nội : món quà dân dã

Mới ngày nào các ngả đường Hà Nộị hoa sấu rụng tung tóe như có ai vô tinh đánh vãi từng nong gạo nếp. Cái mùi hương hoa sấu chỉ hơi hơi ngầy ngậy, nhàn nhạt tưởng còn bay lẫn vào đâu đó. Ấy thế mà dọc phố đã thấy có người bày bán hàng mẹt, hàng rổ sấu xanh. Làm cho người thành phố mải bôn ba giật mình hiểu ra rằng mùa hạ đã chớm nồng, mà chỉ vài tuần trước đó ta còn lơ lảng với màu của hoa phượng đỏ, màu tím ngắt của bằng lăng. Thậm chí còn không thèm quan tâm tới cả tiếng ve non ọ ọ kéo chưa thành dàn trường ca dưới những lùm cây.

Sấu xanh là một trong những thứ của mùa hạ, cùng với dưa lê dưa bở, dưa hấu, vải thiều, mận hậu, đào Sa Pa v.v. .. Nhưng người ta lại không dùng sấu như dùng những thứ quả kia. Trừ những em thiếu nữ sắp hết tuổi học trò, ưa cạo vỏ,chấm muối, nhai giòn như nhai kẹo.

Nhìn vẻ thích thú của các em nhai sâu, mặt hơi nhăn tại vì cái vị chua rôn rốt của nó khiến phải rùng mình, có người bảo xinh hệt những ‘nàng Tây Thi đau bụng” Sấu xanh chỉ thật quí đối với các bà nội trợ giỏi giang có tiếng của Hà thành. Chao ôi, bát canh thịt lợn nạc với sấu xanh, có bỏ mấy cọng hành đặt trong chiếc mâm đồng, cạnh đĩa đậu Mơ rán vàng rộm, kề bến bát nước chấm màu hổ phách điểm vài ba lát ớt đỏ son. Thật là một mềm cơm thanh đạm, mà hòa sắc của nó làm no con mắt và gợi giàu sang cho vị giác biết bao nhiêu thứ tưởng tượng, giữa trưa hè ai cũng thấy háo háo. Phải bổ sung một chút nước ở đó làm mát cho cơ thể, thế mà được chan một bát canh sấu nấu thịt vừa ngọt, vừa thanh, vừa chua rôn rốt thì thú vị đến chừng nào!

Nếu không để nấu canh, trái sấu xanh còn dùng dể đánh giấm nước rau muống luộc cũng thật tuyệt vời. Nó hơn han chanh vì nếu vắt chanh vào lúc nước rau còn nóng thì hơi có vị đắng. Nó hơn hẳn me, vì quả me vị chua hơi gắt. So với lá me thì vị chua tương tự,nhung bát nước có lá me, thường bị những cánh nhỏ li ti đọng trong lòng bát khó gạn đi, thành ra có vẻ kém phần thanh khiết. Chỉ có sấu xanh mới làm cho bát nước rau vừa trong, vừa mát, vừa ngậy, vừa thanh, vừa chua dìu diu… Có thể cho ta cảm giác làm tan đi cái oi bức của trưa hồ.

Những năm được mùa sấu, người ta ngâm hàng vại sấu xanh với muối, rồi vớt ra phơi, đem ướp với cam thảo để làm ô mai sấu”. “Ô mai sấu‘ đó không được ngon bằng “ô mai mơ “ nhưng nó lại nhiều “thịt“ nên cũng được các bà các cô ưa chuộng. Có người khéo tay còn dùng sấu xanh để chế ra món “sấu giầm”, ‘sấu giầm là món quà rất được phái nữ ưa chuộng. Từ quả sấu giầm khi cạo vỏ, khía làm tư, tẩy bỏ hạt non, người ta ngâm rồi rứa bớt nước chua, sau đó đành nước phèn ngâm lại và thắng nước dường, gia thèm chút gừng già già nhò, mùa hè pha một ty nước sấu, cho vài cục đá lạnh nữa, thì ôi thôi có thứ nước giải khát nào dân dã lại sang bằng thế được. Cam đoan người được uống lần đầu, khó có thể tưởng mình vữa được thưởng thức món giải khát quí lạ như vậy, tại chỉ là từ quả sấu xanh !

Quả sấu còn một cái duyên hấp dẫn những người sành là khi nó chín ở mùa thu. Nhìn những đôi tay mềm mại nõn nà ngồi gọt vỏ, rồi lóc cái cùi của nó theo một đường dao xoáy trôn ốc ngọt sớt, để tách bỏ cái hạt đi. Quả sấu chín vàng khi ấy “treo” rung rung như một viên ngọc ở giữa hai đầu ngón trỏ và ngón cái của bàn tay người đẹp, bản thân nó dã trở nên một tác phẩm… gợi thèm.

Huống chi, cái vị ngọt thanh thanh, vẫn đượm chút chua chua cố hữu khi đã thật sự tan giòn trong miệng, thì đố ai có thể chối từ, nếu cái bàn tay đẹp kia lại trao một trái thứ hai, thứ ba…

Hà Nội là nơi hội tụ hoa trái của tràm miền. Nhưng bản thân thành phó vân có những thứ cây riêng, ví dụ như những hàng cày sấu thuần chủng ở phố Trần Hưng Đạo, phố Phan Đình Phùng, phố Trần Phú và xen kẽ trong nhiều phố khác. Mà quà sấu có thể coi là một thứ -trái chua” đặc sản Hà Thành.

Hè 1996

Nguyễn Hà – SK và ĐS năm 1996

Wave runner ở công viên Lênin

Đêm Kansai ở công viên Lênin có 2 chiếc Wave runner chạy xé nước gây phân hứng cho cả vạn người xem. Theo dõi trên màu ảnh nhỏ ta thường thấy những chiếc xe máy lướt sóng này chạy như bay trên sóng ở các bãi biển Pattaya của Thái Lan, biển Sidney ở Úc châu và nhiều bãi biển khác trên thế giới Công viên Lê nin hôm 3-7 đã cho hạ thủy 5 chiếc Wave runner .Bây giờ thì những thanh niên muốn tìm cảm giác mạnh trong tốc độ khỏi cần phải đua xe, khỏi cần phải đánh võng trên đường phố vừa nguy hiểm cho bản thân và người đi đường vừa vi phạm luật giao thông thành phố.

Nhóm hướng dẫn máy lướt sóng của công viên mà anh Hoan là nhóm trưởng đã trình diễn trong buổi khai mạc những pha gay cấn và ngoạn mục. Máy lướt sóng chạy như bay trên mặt nước, hai ba cái tưởng đâm sầm vào nhau nhưng bỗng phanh khựng lại quay 180° và mỗi cái lại vút đi một hướng. Chỉ có 5 cái quần thảo mà mặt hồ động lên dữ dội như có giông bão Làm không phải chỉ gây cảm xúc mạnh ở người lái mà ngay cả những ngưòi đứng xem ở trên bờ cũng theo dõi đầy hào hứng.

Wave runner vỏ làm bằng com-posite màu sắc đẹp và hình dáng tân kỳ, trông tựa như một chiếc lambretta loại lớn, cùng ghi đông, tay ga nhưng có một điều là khi bật ngã khỏi máy thì máy tự động tắt để ngưới lái nổi lềnh phềnh trên mặt nưóc vì có áo phao. Mỗi chiếc Wave runner giá 70 triệu đúng Nếu đi một người thì tốc độ dật 75 km/b, nếu ‘din ba cầu* thì cùng đạt tốc độ 60km/h Đồng chí Nguyễn Mại Giám đốc Công ty công viên còn cho biết trong thòi gian tới sẽ đầu tư nhiều thiết bị vui chơi giải trí đặc sắc của nước ngoài cho Công viên Lênin như ô tô chạy đâm nhau, bé bơi có ống trượt… Điều quan trọng là biết cách khai thác có hiệu quả và tạo được những thứ chơi lành mạnh, hào hứng cho thanh niên Hà Nội. Thật vậy việc đưa các máy lướt sóng vào khai thác ở công viên lênin là phù hợp với trao lưu hiện nay, nhất là đối với thanh niên thích sự sồng động, cảm giác mạnh của các môn thể thao hiện đại.

Tuy nhiên cũng cần lưu ý : bờ của hồ công viên đều kè đá, một sự phấn khích quá đáng của người lái cũng có thế gây ra những hậu quả đáng tiếc, nhà thuyền công viên nên cảnh báo vói khách điều này.

SK và ĐS năm 1996

Nuôi con bằng sữa mẹ là vấn đề bình quyền

Sự cản trở của xã hội: Do quan niệm bầu vú là biểu tượng trước tiên của tình dục dã làm cho phụ nữ ngượng nghịu và lúng túng khi cho con bú. Quan điểm coi thường việc nuôi con bằng sữa mẹ thường được thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng và qua những lời khuyên của họ hàng và bạn bè.

Sự sắp xếp công việc không hợp lý : Hầu hết sự sắp xếp công việc đã cản trở quyền làm việc và quyền làm mẹ của phụ nữ. Rất ít bà mẹ được trả lương đầy đủ trong thời gian nghỉ đẻ và thời gian cho con bú, vãỉ sữa. Sự thiếu nhà trẻ cũng cản trở sự lựa chọn nuôi con bằng sữa mẹ cùa phụ nữ.

Việc làm không tốt ở cơ sở y tế :Việc cho không các hộp sữa cho trẻ nhỏ thông qua hệ thống y tế đã khuyến khích việc cho trẻ bú bình và phụ thuộc vào các loại sữa nhân tạo đắt tiên. Nhiều cán bộ y tế đã thông thạo cách pha sữa nhân tạo hơn là cách thức nuôi con bằng sữa mẹ,

Bất bình đằng nam nữ : Trong nhiều xã hội, phụ nữ phải tiêu tốn quá nhiều thời gian cho công việc gia đình, do dó đã ảnh hưởng đến việc nuôi con bằng sữa mẹ.

Sức ép của thương mại: Việc quảng cáo các loại sữa nhân tạo dễ làm cho người mẹ hiếu lầm rằng có sự khác biệt rất ít giữa sữa mẹ và sữa nhân tạo đối với sức khỏe. Một vài quảng cáo cũng đã gợi ý rằng nhiều bà mẹ không đủ khả năng sản xuất đủ sữa, nó đã phá hoại niềm tin của bản thân người phụ nữ. Lợi ích tốt nhất vê sức khỏe cho cả mẹ và con khi con được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng. Người mẹ nuôi con bằng nước, nước hoa quả, sữa nhân tạo hoặc thức ăn khác mà không nhận ra rằng việc làm đó đã làm tăng nguy cơ bị ốm và dị ứng và làm giảm lợi ích về sức khỏe cho trẻ.

Quyền của bà mẹ là gì ?

Quyền được lựa chọn với đầy đủ thông tin – Sự giới hạn trong vỉệc lựa chọn cách nuôi dưỡng trẻ thường do thiếu các thông tin đầy đủ và đúng đắn. Tuyên trụyền quảng cáo sữa nhân tạo thường dẫn đến hậu quả là phụ nữ chỉ nhận được thông tin từ một phía.

Phụ nữ có quyền được biết :

Sự khác nhau giữa sữa nhân tạo và sữa mẹ – Sự lựa chọn ở đây không phải là sự lựa chọn giữa hai sản phẩm tương đương. Sữa mẹ cung cấp kháng thể và các chất dinh dưỡng mà sữa nhân tạo và sữa động vật không thể có được. Nuôi con bằng sữa mẹ bảo vệ cho phụ nữ chống lại sự có thai bệnh ung thư và thiếu máu trong khi sữa nhân tạo thì không thể có khả năng này.

Sức khỏe phụ thuộc vào cách nuôi dưỡng . Trong xã hội công nghiệp thức ăn nhân tạo khiến trẻ em có nhiều nguy cơ hơn rất nhiều so với trẻ em bú sữa mẹ. Ở các nước đang phát triển trẻ em không được bú mẹ sẽ có nguy cơ tiêu chảy lớn gấp 25 lần so với trẻ được bú mẹ hoàn toàn.

Cách nuôi dưỡng trẻ đúng cách – phụ nữ có quyền được biết làm thế nào để nuôi con bằng sữa mẹ có kết quả.

Ảnh hưởng của nuôi con bằng sữa mẹ đến khả năng sinh sản – Người phụ nữ phải biết mối quan hệ giữa nuôi con bằng sữa mẹ và sữa nhân tạp có pha, được khuyên về thời gian và cách thức sử dụng các biện pháp kế hoạch hóa gia đình trong thời gian đang cho con bú.

Lợi ích kinh tế của việc lựa chọn việc nuôi dưỡng trẻ . Một khi đã cho trẻ ăn sữa hộp thì lượng sữa mẹ bị làm giảm đi mọi người trong nhà sẽ phải phụ thuộc vào sữa hộp phải chịu chi phí tốn kém do nuôi trẻ bằng sữa nhân tạo

BS Tuấn Anh Chương trình sữa mẹ Bộ y tế

SK và ĐS năm 1996

Có một Hà Nội P2

Thế là từ nay thoát cảnh căn hộ tập thể ngăn đôi bằng vách. Nhưng vừa mừng đã buồn vì nhận ra nhà mình hướng đúng vào hướng thoát bụi than từ một lò dệt nhuộm. Thật là tai họa và thế là cũng đã rõ nguồn gốc của bụi bặm phố phường Hà Nội : chất thải xây dựng công trình ; sinh hoạt hàng ngày ; bụi từ sản xuất công nghiệp. Nội thành đã thế. nay ngoại thành với những vùng phát triển mạnh như Bát Tràng, Thạch Bàn… khói bụi từ các lò nung gạch, nung sành sứ nào có thua kém gì ai. Tuy nhiên nói nhiều rồi mà biện pháp xem chứng còn thưa thớt mỏng manh lắm, các xí nghiệp lớn nhỏ vẫn nằm chềnh ềnh giữa lòng Hà Nội, ngày đêm sản xuất bụi. Không ít cơ sở công nghiệp trong khi đổi mới công nghệ nhưng ít ai chịu chi để đổi mới thiết bị bảo vệ môi trường.

Còn phố phường vẫn giữ nguyên.  Biện pháp dùng xe Slac để phun nước. Khốn khổ cho ai gặp ông xe này. Không ướt thì bẩn nhưng điều đáng nói là xe nước đi qua lát sau gió nắng làm khô, bụi vẫn là bụi. Của đáng tội cố bớt được phần nào nhưng phần bớt đó lại trôi xuống cống để đọng lại rác thải gây ách tắc cống, ngập úng khi mưa to làm dềnh nước bẩn lên mặt phố. Gần đây phụ nữ thủ đô đã phải phát động phong trào không vứt rác ra đường ít nhiều có tác dụng . Nhưng điều nhiều người nghi ngờ là liệu có duy trì được lâu dài?

Sự cố gắng của Công ty môi trường đô thị những năm qua là rất đáng kể. Tuy nhiên bằng tất cả sức lực của minh công ty này cũng chỉ mới thu gom, vận chuyển thêm được không quá 60% tổng lượng rác hàng ngày của cả thành phố ra bài thải. Số còn lại sẽ tồn đọng lưu cữu ở mọi ngõ ngách năm này qua năm khác sẽ là nguồn dự trữ cho bụi bẩn và ô nhiễm môi trường.

Không phải là thầy thuốc chúng ta cũng có thể nhận thấy và hiểu rằng môi trường sống của Hà Nội khá mất vệ sinh trong đó bụi bẩn là một yếu tố đáng kể . Cho nên ta có thể nói : có một Hà Nội bụi!

Nuôi con bằng sữa mẹ

Phụ nữ có quyền lựa chọn việc nuôi con bằng sữa mẹ. Nhưng phụ nữ thực sự đã có quyền này chưa ?

Chúng ta nhận thấy rằng ngày nay phụ nữ sống trong các môi trường sinh thái khác nhau hơn là trong các thời kỳ phát triển trước của loài người. Thời trước, hầu hết cuộc sổng cùa phụ nữ dành cho việc sinh đẻ. Ngày nay cuộc sống đã khác vì các tiến bộ xã hội, nhiều phụ nữ có thể chọn những công việc khác hơn là tiếp tục chu kỳ chửa đẻ và nuôi con. Sự thay đổi môi trường sinh thái này đã góp phẩn làm thay đổi chức năng của người phụ nữ và nhận thức liên quan đến bầu vũ mẹ và định nghĩa lại vai trò sinh sản của phụ nữ. Rất nhiều phụ nữ có thể và muốn có một sự lựa chọn về những vai trò này quyết định nuôi con bằng sữa mẹ là một trong những lựa chọn đó và nó cũng phải được kết hợp với quyền sinh sản của phụ nữ.

Phụ nữ không thể thực hiện một cách đầy đủ quyền lợi của họ trong việc lựa chọn nuôi con bằng sữa mẹ bởi vì :

Thiếu thông tin : Hầu hết phụ nữ không nhận thức được lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ với sức khỏe của họ, cũng như lợi ích về sự phát triển thể chất và tinh thần cho con của họ. Không ai nói với họ rằng sửa nhân tạo thua xa sữa mẹ dê giúp cho họ cỏ một sự lựa chọn đúng đắn : sữa mẹ.

SK và ĐS năm 1996

Có một Hà Nội

Thủ trưởng của tôi ưu ái chỗ cho tôi chỗ làm việc có mặt đường. Không biết buôn bán nên tôi đành vừa ngồi viết vừa ngồi hứng bụi

Sáng nào đến, lau mặt bàn, cái khăn lau còn sạch thế đã đen nhẻm. Quét nhà tôi thấy được gần xẻng bụi. Mà nhà đâu có rộng, chỉ hơn 10m2. Lúc ấy tôi thường nghĩ Phổi mình mà ‘quét* được, chắc cũng thế !

Nghe lời phàn nàn chuyện này. vợ con, bạn bè rêu rao • Hà Nội phố nào chẳng bụi!

Thật vậy, thỉnh thoảng thôi, nhưng có dịp đi qua các phố phường từ Thái Hà, Thái thịnh Đống Đa đến Lò Đúc, Quỳnh Lôi, lên Quán Thánh, về Cầu Giấy, dẫu đâu cũng vẫn gặp bụi. Gặp xe ô tô lao qua, chỉ con cách nhắm mắt, nín thở, đế tránh bụi. Ngại làm thế, thì cứ để bụi vào mũi, vào mồm, vào mắt vậy .Một com tắc đèn, cuốn bụi đường, bụi từ các đống rác thải vật liệu xây dựng lên, từ các bãi rác công cộng ra, bay la là, mù trời. Giá má các bác sĩ có kính hiển vi soi những mẩu bụi này, hẳn sẽ thấy thành phần của nó không chỉ có cát, bùn mà cả xác súc vật (nhất là chuột cống), bị chết khô , phần rác khô và một ngàn lẻ một thứ bàn khác bị xe cộ nghiên ná! thành bụi, theo gió nhản nhơ khắp không trung, mang theo vi khụẩn dịch bệnh. Lại còn các thứ xe gắn máy nhà khói ẩm ầm cả ngày đêm cũng gây bụi đáng kể. Một quan chức trong ngành y tế Hà Nội cung cấp cho chúng tôi số liệu sau : Nồng độ bụi lơ lửng trên đường phố gấp 5-10 lần tiêu chuẩn cho phép. Còn bụi “nằm nghỉ” trên mặt dường, lề đưòng thì gấp 6- 10 lần so với mức độ ô nhiễm. Tôi có phần nghi ngờ là các số liệu trên còn quá “khiêm tốn* so với thực tế !

Tại các khu công nghiệp, chợ búa (mà chợ thì Hà Nội không hề ít), các vùng dân cư tập trung bụi rác chẳng kém đường phố. Chỉ tính riêng khu công ngl)iệp Thượng Đinh (mà ta quen gọi là khu cao-xà-lá). Vói gần 50 nhà máy, Xí nghiệp, công ty, viện nghiên cứu, trường học theo thông kê sơ bộ. bình quân mỗi năm người ta thải ra gần 18 000 tấn chài thải, bao gom vun sắt, vụn cao su. mành thủy tinh, vải boa bô. si không nung Chúng được tập trung lưu cữu hàng chục năm trời ở các bãi ven sông Tô Lịch chỉ để hóa thanh bụi bẩn và làm ách tắc dòng sông Còn không khí trong vùng thì tự hỏi sao Công tỵ Sao Vàng có tiếng thiết bị lọc bụi, còn mấy chục cơ sở sản xuất khác, sẵn trời cao, mây rộng, cứ thổi bụi khói độc hại lên đó, rồi mọi người “hưởng* chung ! Một chuyên gia môi trường ở Viện nghiên cứu khoa học- kỹ thuật bảo hộ lao động (Tổng TLĐLBVN) cho tôi hay Thí nghiệm phân tích các màu không khí ở đây cho thấy nồng độ co2, SO2, CO. N02. và tất cả đều vượt trên chuẩn cho phép từ 2 – 7 lần.Tại các khu vực khác như khu Minh Khai hay Mai Động những chỉ tiêu về nồng độ bụi, chất độc hại trong không khí đều từ bỏ xa mức cho phép nhiều lần. Mới đây đến thăm người bạn đồng nghiệp vừa chắt bóp cả đời của bạn cộng với vơ vét bán sạch -mọi thứ, mua được hơn 20m2 căn hộ nhà cấp 4.

SK và ĐS năm 1996

Nên hay không nên dùng bao cao su để phòng chống HIV/AIDS

ta không thể vì một số khiếm khuyết mà phủ định toàn bộ tác dụng của nó được, dù cho sinh hoạt tình dục trước hôn nhân và ngoài hôn nhân là trái ngược với quan niệm đạo đức truyền thống. Tuy nhiên, sự gia tăng của những hiện tượng trên không phải là hậu quả của việc tuyên truyền sử dụng bao cao su trong phòng chống HIV/AIDS, mà chủ yếu là do ảnh hưởng của các nhân tố văn hóa và hoàn cảnh xã hội. Các số liệu điều tra của Trung tâm nghiên cứu tính dục học ở Thượng Hải cho thấy : 70% số sinh viên ở Trung Quốc có thái độ khoan dung với những hành vi tình dục trước hôn nhân. Còn các số liệu điều tra về sinh viên các năm cuối, tại 50 trường cao đẳng và đại học ở Thượng Hải thì: 18% số sinh viên nam và 17% số sinh viên nữ đã từng có các tiếp xúc tình dục.

Nếu bắt búộc những người đã bị nhiễm bệnh HIV phải tuyệt giao với sinh hoạt tình dục, trong suốt những năm tháng còn lại, là một điều không thể thực hiện được, cấm những người đang độ tuổi thanh xuân phải tuyệt dục là một điều phi lý, với những người nghiện hút, tiêm chích ma túy., việc cấm đoán như vậy không những càng khó thực hiện, mà còn có nguy cơ làm nảy sinh những hành vi mang tính cuồng loạn .Trong điều kiện đó, tốt nhất là hãy hướng dẫn cho họ những biện pháp thiết thực để phòng ngừa căn bệnh lây lan, mà dùng bao cao su chính là một trong những biện pháp cần thiết. ,

Những lý do chủ yếu trong qụan điểm phản đối sứ dụng bao cao su đế phòng ngừa HIV/ AIDS:

Nếu chất lượng bao cao su không tốt (như bao bị rách), thì sẽ ảnh hướng lớn đến hiệu quả dự phòng. Theo một tư liệu nghiên cứu mói đây khi phỏng vấn 106 phụ nữ bị vỡ kế hoạch, có đến 36% trường hợp là do bao cao su bị rách. Còn theo những nguồn tư líệu khác, thì tỷ lệ thất bại khi dùng bao cao su để ngăn ngừa thụ thai là 15%.

Khi sử dụng bao cao su vói mục đích ngăn ngừa HIV/AIDS, thì tỷ lệ thất bại sẽ còn cao hơn. Bởi trong 1 ml tinh dịch có khoảng 100 triệu tinh trùng, mà chỉ có 1 tinh trùng có thể kết hợp được vói trứng đê tạo thành bào thai. Trong khi đó, 1 ml tinh dịch của người đã bị nhiễm HTV, có khoảng tù- 10 triệu đến 100 triệu virut, đằng thời mỗi virut dều có thê gây bệnh. Thêm nữa, HTV là thứ virut có kích thướt nhỏ hơn tinh trùng rất nhiều, do đó khả năng lọt qua các khe nứt trên bao cao su dể gây bệnh se còn lớn bơn. Mật khác, nếu như phụ nữ chi rụng trứng mỗi tháng một lần – mỗi tháng chỉ có một ca hội thụ thai thì HIV cộ thể gây nên bệnh tmng tất cả những lần tiếp xúc.

Hon nữa, việc tuyên truyền sử dụng bao cao su đê phòng chông HIV/AIDS, sẽ tạo nên ở một số người cảm giác an toàn – về phương diện tâm lý, khiến họ mất tinh thần cảnh giác đối với bệnh HIV/AIDS Điều đó có thể làm cho những hành vi phóng túng về tình dục phát sinh thêm càng nhiều và như vậy nguy cơ lây lan bệnh HIV/AIDS sẽ trở nên nghiêm trọng.

Như vậỵ sử dụng bao cao su để phòng ngừa HIV/AIDS là biện pháp cần thiết, song đó không phải là giải pháp an toàn tuyệt đối. Bao cao su không phải là một “lá bùa hộ mệnh” cho những người muốn “thoải mái” trong quan hệ tình dục. Biện pháp phòng ngừa HIV/AIDS hữu hiệu nhất vẫn là tôn trọng những giá trị truyền thống về tình yêu và gia đình đồng thời thực hành tốt những quy tắc về vệ sinh phòng bệnh mà y học ngày nay đã đề xướng.

Thái Hư – SK và ĐS năm 1996

Tóc khô xù

Hỏi : Hai năm trở lại đây mái tóc của tôi bị khô xù, chải mấy cũng không mượt có phải do tôi hay gội đầu bằng nước bồ kết nóng không?

TRẦN THỊ THÙY HÔI (Huyện MamYang-tỉnh Gia Lai)

•TÓC KHÔ XÙ

Đáp : Thi hào Nguyễn Du khi tả vẻ đẹp Thúy Vân có viết :

“Hoa cườì, ngọc thốt đoan trang

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”.

Chị em bây giờ khác “thời Thúy Vân”, một sồ ngườì cắt tóc ngắn, gội đầu xà phòng (dù bằng xà phòng chứa rất nhiều chất kiềm, tiện thì có tiện nhưng dần dần làm cho mái tóc bị khô và cứng. Một số ngườì có điều kiệu còn dùng máy sấy’ tóc cho mau khô nhưng sấy nóng quá. Lại nữa nhiều người có tóc dễ gẫy và đổ nhiều dầu tóc. Khi tóc bị khô bù xù chải mấỵ nó cũng không suông mượt được-Muốn suôn mượt và để có được mái tóc mây như xưa, phải làm lại từ đầu và phải có thời gian chứ không thể nóng vội. Trở lại với trường hợp của bạn : Gội đầu bằng nước bồ kết, vỏ bưởi,lá thơm là tốt nhưng không nên gội bằng nước nóng. Nếu tóc quá khô thì cho thêm ít dầu dừa và không nên gội với chanh. Rồi gội kỹ lại bằng nước thường. Dùng khăn mềm lau khô tóc, xong xõa tóc hong gió hoặc quạt cho khô. Khi ra ngoài nắng phải đội mũ lên. Cần chải tóc hàng ngày bằng lược mềm, chải nhẹ có tác dụng kích thích điều hòa tuần hoàn ngoại vi bài tiết chất nhờn ở da đầu làm cho tóc mềm mượt.

BS Vũ Định – SK và ĐS năm 1996

NÊN HAY KHÔNG DÙNG BAO CAO SU ĐỂ PHÒNG CHỐNG HIV/AIDS ?

Trong số các biện pháp nhằm phòng ngừa HIV/AIDS, sử dụng bao cao su là hình thức đang được nhiêu quốc gia trên thế giới khuyến khích. Đối với vấn đề này, hiện nay trong giới y học ở Trung Quốc, đang có hai quan niệm đối lập :

Quan điểm của phái ủng hộ dùng bao cao su để phòng ngừa HIV/AIDS :

Trong khi khoa học chưa thể chế tạo được ra loại vạcxin phòng chống Hiv/AIDS, thì bao cao su vẫn là một trong những biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa căn bệnh lâỵ lan này. Có thể lấy Thái Lan, một nước có tỷ lệ mắc bệnh AIDS rất lớn ở châu Á làm ví dụ : từ năm 1989 đến năm 1992, sau khi tăng cường sử dụng bao cao su trong sinh hoạt tình dục, thì tỷ lệ mắc các bệnh về đường sinh dục đã giảm bớt 70%, số người mắc phải bệnh AIDS không còn tăng hàng năm từ 5 đến 10 lần như thời gian trước nữa.

Thực tế đã chứng minh rằng, chi cần bao cao su không có vấn đề gì về chất lượng và được sử dụng một cách chính xác, thì tác dụng phòng ngừa của nó đối vói người khỏe mạnh là rất tốt. Mặt khác, không có biện pháp nào là an toàn tuýệt đối, chúng ta…

SK và ĐS năm 1996

Bỏng nhỏ

Bỏng nhỏ tuy nhỏ về kích thưóc nhưng có thể để lại những dị tật xấu về thẩm mỹ và chức năng. Gây bận tâm về thẩm mỹ là bỏng ở mặt, cổ, vùng da sau lưng thường để hở. Bỏng ở bàn tay các nếp da gấp, sát các lỗ tự nhiên lại dễ ảnh
hưởng đến chức năng khi thành sẹo. Có ba loại bỏng tuy cùng một tên gọi nhưng lại khác nhau về điều trị tiên lượng :

– Bỏng nông chỉ gây tổn thương ở lớp biểu bì biếu hiện bởi những mảng da do, đau rát sau thành phòng nước khi tróc di để lại một nền đỏ bóng.

– Bỏng sâu tổn thương ở cả ba lớp biểu bì, trung bì, hạ bì, mất cảm giác đau nơi bỏng. Trong những giờ đầu; bỏng mầu vàng nhạt hoặc đậm rồi chuyển dần sang mầu nâu đen thành mảng hoại từ.

• Bỏng trung gian là bòng hình khám do có chỗ bỏng nông, chỗ bỏng sâu.

Tác nhân gây bỏng có nhiều :

– Chất lỏng sôi như : nước, sữa, canh, cháo thường gây bỏng ở trẻ em. Thấm vào quần áo gây bỏng hình khảm thể trung gian. Thấm lâu vào tóc, chảy vào ống tai, hố thượng đòn sẽ gây bỏng sâu. Hơi nóng do mở ấm nước đang đun sôi tùy thời gian tiếp xúc có thể gây bỏng nông hoặc bỏng trung gian.

– Kim loại nóng hoặc đang được nung đò gây bỏng sâu nới tiếp xúc như- gan bàn taỵ trẻ em khi sà vào nồi chảo đang đun để thấp. Bỏng sâu còn do mảnh gang, mảnh sắt nung đỏ… bắn vào người.

– Lửa chất gây nổ không cháy gây bỏng nặng thường giới hạn ở các phần da để hở như mặt, bàn tay. Quần áo bắt lửa bao giờ cũng kèm bỏng sâu chỗ vải đã cháy
hết.

– Dòng điện gây bòng nơi tiếp xúc, điện thế càng cao bỏng càng nặng.

– Các chất axit như axit suníuric, chất kiềm như vôi đang tôi bám vào da cũng là những tác nhân gây bỏng.

Về tiến triển :

Đối vối bỏng nông : thường tiến triến tự nhiên tới liền da trong 21 ngày.

Đối với bỏng sâu nơi da bị cháy đen sẽ thành mảng mục khi rụng đi để lộ lớp mờ rất dễ bị nhiễm khuẩn. Sau nhờ men tổ chức, các mầm thịt sẽ mọc lên lấp kín hố bỏng. Biểu bì cạnh cũng mọc dần lên lấn dần vào mầm thịt. Tổ chức tân tạo gồm mô liên kết và biểu bì thành sẹo thoạt tiên dày dần lên sau vài tháng đôi trắng. Mặt sẹo bao giờ cũng hẹp ở hai hình thái của tổ chức tân tạo là sẹo lồi và sẹo có lỗ những sẹo xấu về thẩm mỹ và chức năng. Sẹo lồi ban đầu là sẹo phì đại sau thành một u nổi gồ trên mặt da lành. Sẹo co thường xảy ra trong trường họp bỏng nơi nếp da gấp di động như nếp da gấp ngón tay hoặc bỏng quanh một lỗ tự nhiên như quanh hậu môn, âm đạo. Đối vói bỏng trung gian sự liền sẹo thường giống như trong bỏng sâu, tổ chức tân sẹo có thể biến thành sẹo lồi, sẹo co.

về điều trị, qui trình chung đại thể như sau:

– Bỏng nhỏ thường không gây phản ứng toàn thân tuy nhiên trong vài ngày đầu nên theo dõi nhiệt độ, mạch…

– Đối vời vết bỏng bẩn cần tiêm phòng chống uốn ván. Cho kháng sinh toàn thân (penixilin. gentamycin) chống nhiễm khuẩn nếu cần. Đặc biệt quan tâm đến việc xử lý và băng bó vết bỏng.

– Rửa bằng nưóc sạch hoặc dung dịch natri clorua 9 phần nghìn. Nếu bỏng do axit rửa băng nước vôi, nước xà phòng ; bỏng do kiềm rửa bằng giấm 5% hoặc nước chanh quả pha loãng.

– Để sát khuẩn có thể dùng dung dịch cétavlon 0,5%, hexomedin 1 phần nghìn hoặc nước oxy già 5-10 thể tích nếu bỏng sâu, bẩn.

– Rồi băng lần đầu bằng gạc tấm vaselin.

Sau 2 ngày bỏ bảng và xem xét tôn thương:

– Nếu là bỏng nông : rạch các nốt phỏng nước, sau đó sát khuẩn để thoáng khí sẽ tạo ra một vết kết dưới đó biểu mô mọc dễ đàng.

– Nếu là bỏng sâu hoặc bông trung gian : việc báng bó cản phù họp với sự phát triên tự nhiên của bỏng tới khi thành sẹo.

Trước hết băng tạo mô liên kết làm sạch vết bỏng, giúp mọc mầm thịt đơn giản là sau khi sát khuẩn bằng gạc tám vaselin hoặc dung dịch natrí cỉorua iru trưtrag. Nếu có mảnh mục, dùng men tiéu protein (trypsin).

Sau 2 tuần khi đả ỉẻn mầm thịt băng tạo biểu mô làm mầm thịt khô và phang lại, giúp biểu mô cạnh mọc lấp dần nền bỏng. Có thể dùng bảng ép hoặc báng bằng dung dịch tanỉn 2,5% hoặc đừng thuốc mỡ trong có cocticoit liều lượng không quá 1% kháng sinh.

– Tiếp tục điều trị đơn thuần bằng bảng cho tói khi liên sẹo (từ tuần thứ- 3 trở đi) nếu dự kiến sẹo liền không ảnh hường đến chức năng thẩm mỹ. Trường hợp ngirọnc lại cần điều trị tiếp bằng phẫu thuật ghép da.

Điều trị phẫu thuật :

– Chủ yếu là ghép da tự thân sớm khi nên tổ chức hạt đã lên đẹp và sạch.

– Đối vói vết bỏng dự kiến phải ghép da thường tiến hành cắt lọc trước chờ tổ chức hạt lên rồi ghép da.

– Đối với các sẹo lồi, sẹo co càn làm phẫu thuật tạo hình chức năng và thẩm mỹ.

– Ngoài ra nếu vết bỏng loét niêm khuẩn lâu liền cần mà ghép da đề phòng ung thư- phát sinh trên nền sẹo bỏng.

SK và ĐS năm 1996

Công tác y tế và việc chăm lo sức khỏe cho mọi người

Cải thiện các chỉ tiêu cơ bản về sức khỏe cho mọi người, từng bước nâng cao thể trạng và tầm vóc, trước hết là nâng cao thể lực bà mẹ, trẻ em.

Tạo chuyển biến nhanh trong việc thực hiện chiến lựợc dân số cả về quy mô, cơ cấu và sự phân bố, tập trung trước hết vào mục tiêu mỗi cặp vợ chồng không có quá hai con và được nuôi dạy tốt; giảm nhanh tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ ba trở lên. Ngoài việc đầu tư thêm kinh phí và phương tiện kỹ thuật, cần tăng cường giáo dục truyền thông, bổ sung các chính sách về hạn chế sinh đẻ, củng cố hệ thống quản lý dân số kế hoạch hóa gia đình, các cấp có mạng lưới đến tận thôn xóm, đường phố. Giảm nhịp độ phát triển dân số xuống dưới 1,8% vào năm 2000.

Thực hiện chương trình dinh dưỡng quốc gia, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi từ 42% hiện nay xuống dưới 30% năm 2000 và không còn suy đinh dưỡng nặng, đưa tỷ lệ dân số có mức ăn dưới 2.100 Kcalo/ ngày xuống dưới 10%, chăm sóc phụ nữ có thai sinh đẻ, giảm tý lệ tử vong .của phụ nữ khi đẻ xuống 0,5 phần nghìn, của trỏ em dưới 1 tuổi xuống dưới 30 phần nghìn; của trẻ em dưới 1 tuổi xuống dưới 55 phần nghìn.

Gỉam hẳn tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết do các bệnh nhiễm khuẩn, ký sính trùng như sốt rét, lao, bệnh ỉa chảy về viêm phổi ở trẻ em. Mở rộng việc phòng, chống bệnh bướu cổ, thực hiện toàn dần ăn muôi trộn lốt.

Thanh toán bệnh bại liệt, phong, uốn ván ở trẻ sơ sính, nhanh chóng dập tắt các ổ dịch, phòng chồng bệnh dại. Chống tệ nghiện hút’ mại dâm, ngăn chặn nhiễm HIV/AIDS và tổ chức điều trị những người đã mắc.

Phát triển các dịch vụ khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu của y tế nhà nước, y tế dân lập. Thí điểm hình thức liên doanh giữa cơ sở y tế nhà nước với nước ngoài cả về y về dược. Phát triển y học cổ truyền dân tộc, kết hợp y học cổ truyền vói y học hiện đại. Chấn chỉnh tổ chức quản lý ngành dược, đổi mới công nghệ, mở rộng mặt hàng và nâng cao chất lượng sản phẩm của các cơ sở sản xuất và cung ứng thuốc, thiết bị y tế. Tăng chi ngân sách về huy động nhiều nguồn vốn khác để đầu tư xây dựng và nâng cấp các cơ sở y tế. Đến năm 2000, tất cả các xã trong nước đều có trạm y tế, 40% trạm có bác sĩ, tất cả các trạm có y sĩ sản, nhi hoặc nữ hộ sinh, các thôn các xã. Tất cả các huyện đều có trung tâm y tế đủ sức làm nhiệm vụ của tuyến hỗ trợ thứ nhất Trung tâm y tế của tất cả các tỉnh có đủ thiết bị chủ yếu cho các khoa, đủ sức làm nhiệm vụ của tuyến hỗ trợ thứ hai. Tiếp tục xây dựng hai trung tâm y tế chuyên sâu tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

Cải thiện chính sách và chế độ thù lao đối với cán bộ y tế, nhất là cán bộ y tế cơ sở và ở miền núi. Đa dạng hóa các loại hình bảo hiểm y tế. Xóa bỏ sự phân biệt giữa khám chữa bệnh theo chế độ bảo hiểm và theo chế độ thu phí dịch vụ. Có chính sách giải quyết viện phí cho người nghèo và nhân dân các vùng xa xôi, hèo lảnh.

Giám đáng kể nhà ổ chuột ở thành thị; Phần lớn nhà ở nông thôn được xây dựng chắc chắn và có công trình vệ sinh, chú ý vùng đồng bằng sông cửu Long.

Theo Báo cáo về phương hướng nhiệm vụ kinh tế xã hội 5 năm 1996 -2000

SK và ĐS năm 1996

Hình ảnh người thầy thuốc

thương tâm ấy đã đến tai người có trách nhiệm, và đang được sửa chữa dần dần, đỡ đi một phần bất công, giữ được phẩm chất đặc thù của một ngành chuyên cứu người, là chính.

Cách đây khoảng trên nửa thế kỷ, mỗi vùng quê thường có một vài thầy lang đầy đức độ. Không hiểu thời ấy việc cấp giấy phép hành nghề ra sao, nhưng đó là người cả một vùng (vài ba huyện) kính nể, quí trọng không ai gọi tên húy mà chỉ gọi là Cụ Lang Ba, cụ Lang Năm… Các cụ thường áo lương, khăn lượt, tay nải khoác vai, đến nhà ai xem mạch xong, rửa tay rồi kê đơn, chiếc bút giắt mái tai, tờ giấy bản chữ nho, cụ còn dặn kỹ càng, vị này, xao vàng ra sao, vị kia tan nho thế nào, vị nọ can thứ mới, vị khác làm “thang” độ bao nhiêu thì vừa… rồi uống một chén nước đứng lên ra về. Các cụ thường ăn lương của cụ bà, nhờ vào máy sào ruộng hương hỏa, hoặc gánh hàng tấm đảm đang chợ gần chợ xa… Không biết bao nhiêu người đã được bàn tay có những cái móng tay rất dài ấy cứu sống, trong đó có người viết bài này khi là một chú bé con bị hết sài đến đẹn…

Xã hội tiến bộ. Nay, hình ảnh người thầy thuốc mặc áo “lu” (blouse)trắng, mũ trắng… đã quen thuộc vói toàn dân. Đã xuất hiện rát nhiều nhửng con người, tuy không khổng lồ vĩ đại, nhưng vẫn là những tấm gương sáng chói đáng quí : Tôn Thất Tùng, Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngừ v.v… Nhưng tại sao Y ĐỨC vẫn phải đặt ra như một vấn đề cấp bách ? Bởi đây là một ngành có quan hệ đến sinh mệnh hàng triệu con người, nhất là phần lớn nhà những người còn nghèo khó thiếu thốn, lại ốm đau nghĩa là khổ sở hoạn nạn. Chữ TẾ trong Y tế đang được suy nghĩ đến một cách nghiêm chỉnh (dù là có muộn chút ít). Câu cửa miệng : “Người là vốn quý nhất” mà “sức khỏe là vốn quý nhất của con người” vậỵ, mỗi người dân khi đến vói người thầy thuốc là đem cái quỷ nhất của sự quý nhất ấy gửi gắm, đặt vào tay người “áo trắng là cả toàn bộ sự tin tưởng, đâu có là chuyện nhỏ, chuyện chơi, chuyện tiền nong mà cả ?”

Y Tể, hiểu nôm na là Chữa bệnh Cứu Người. Có lẽ đúng chăng ? Nó khác xa chuyện làm ra chiếc lốp xe máy, bắp ngô, đánh con cá… hay mở một nhà hàng có ăn uống và du lịch để thu lợi nhuận. Ý nghĩa to lớn, quan trọng, linh thiêng là ở chỗ đó, (thế mà ngược đời thay, người thầy thuốc mổ một ca dạ dày hay ruột thừa, chỉ được thù lao bằng người đi vá một miếng xăm xe đạp).

Từng có một Hypocrate, một Hoa Đà, một Yersin, một Tuệ Tĩnh, một Hải Thượng Lăn Ông… ngành y tếj ngành chuyên cứu sống con người hẳn cũng đang nung nấu bao hoài bão trở thành cái nôi cho sức khỏe, thành niềm tin và chỗ dựa cho hàng triệu người dân thường đau yếu, và cũng là ngưòi dẫn đường cho dân tộc tạo ra những con người khỏe mạnh trong những thế hệ tiếp theo… Hy vọng lắm lắm.

Tháng 6 -96

SK và ĐS năm 1996